तप आणि पत यामधील फरक.

तप आणि पत यामधील फरक.

 तपाचा अध्यात्मिक  अर्थ :-

तप : देह, इंद्रिय व मन यांचे पावित्र्य वा आध्यात्मिक शक्ती संपादन करून त्याच्या योगे मोठे उद्दिष्ट साधण्याकरिता आवश्यक असे श्रम वा कष्टकारक आचरण उदा., उपवास, ध्यानधारणा, इंद्रियसंयम, जप, यात्रा इत्यादी. तप (संस्कृत–तपस्) हा शब्द ‘तप’ म्हणजे तापणे, तापविणे या धातूपासून सिद्ध झाला आहे. अर्थात मूलतः तो उष्णतेचा निदर्शक आहे. वेदांमध्ये उष्णता या अर्थाने जसा वापरला आहे तसा वरील अर्थानेही वापरला आहे. सृष्टी निर्माण करण्यासाठी वा अन्य अभिप्रेत वस्तू संपादण्यासाठी प्रजापतीने तप केल्याचे निर्देश  हिंदू धर्म ग्रंथांत वारंवार आढळतात. उपनिषदांमध्ये तप या शब्दाचा वरील अर्थ स्पष्ट झाला आहे. कोणतेही सत्कर्म दीर्घकाल कष्ट सोसून करणे, असाही तप शब्दाचा अर्थ आहे. कोणतेही ज्ञान प्राप्त करून घेण्यासाठी आत्मशुद्धी करणे म्हणजेही तप होय. ब्रह्मज्ञानासाठी तपाचरणाची आवश्यकता प्राचीन उपनिषदांत प्रतिपादिली आहे. उदा., स्वाध्याय आणि प्रवचन म्हणजे तप होय अनशन तप होय दम, शांती, सत्य, अध्ययन, दान, यज्ञ, उपासना, इ. म्हणजे तपच होय, असे तेथे म्हटले आहे. छांदोग्य उपनिषदात वानप्रस्थ हा अरण्यात तप आचारण्याचा आश्रम आहे, असे म्हटले आहे. सत्त्वगुणांचा परिपोष म्हणजे तप किंवा मन व इंद्रिये यांची एकाग्रता हे परमतप होय, असे महाभारतात सांगितले आहे. भगवद्‌गीतेत तपाचे कायिक, वाचिक आणि मानसिक तसेच सात्त्विक, राजस आणि तामस असे भेद केलेले आहेत. धर्मशास्त्रात तप शब्दाचा प्रायश्चित्त असा अर्थही सांगितला आहे. तपाने म्हणजे प्रायश्चित्ताने पाप नाहीसे होते, असे धर्मसूत्रे सांगतात. आपापल्या वर्णाश्रमधर्माचे पालन हेच तप, असे मनुस्मृतीत म्हटले आहे. तपामध्ये शारीरिक व मानसिक शुद्धी अंतर्भूत आहेत. तपश्चर्येचा उपयोग निरनिराळ्या लहान मोठ्या कामनांच्या पूर्तीसाठी सांगून तशी पूर्ती झाल्याची अनेक उदाहरणे पुराणांत सांगितली आहेत.

तप आचरून पूर्वीची कर्मे नष्ट करावी, असे बौद्ध धर्मात सांगितले आहे तथापि आत्यंतिक आत्मक्लेशाचा मार्ग गौतम बुद्धाला पसंत नव्हता. जैन धर्मात मात्र आत्मक्लेशाला महत्त्वाचे स्थान आहे. बाह्य आणि आभ्यंतर असे तपाचे मुख्य भेद जैन धर्मात सांगितले आहेत. बाह्य तप म्हणजे शारीरिकक्लेश आणि आभ्यंतर तप म्हणजे चित्तशुद्धीचा प्रयत्न. या प्रत्येकाचे अनेक प्रकार सांगितले आहेत. पूर्वजन्मार्जित कर्म नष्ट करणे म्हणजे निर्जरा तिच्यासाठी तपाची आवश्यकता मानली आहे. ग्रीक लोकांमध्ये अध्यात्माच्या आणि तपाच्या कल्पना दृढमूल झाल्या होत्या. ग्रीक ख्रिश्चन (ईस्टर्न ऑर्थोडॉक्स चर्च) चर्चमध्येही या कल्पना प्रसृत आहेत. रोमन कॅथलिक चर्च व प्रॉटेस्टंट चर्च हे दोन्हीही त्या कल्पनेपासून दूर रहिले तथापि पापाची कबुली देऊन (कन्फेशन) त्याबद्दल पश्चाताप व्यक्त करून क्षमायाचना करणे आणि योग्य प्रायश्चित्त घेणे, या स्वरूपात तपाची कल्पना सामान्यतः ख्रिस्ती धर्मात रूढ आहे. मुहंमद पैगंबरांपूर्वी अरब लोकांना ख्रिस्ती धर्माच्या तत्त्वांचा परिचय झाला होता. त्यामुळे ख्रिस्ती संतांच्या तपोमय मार्गाची त्यांना माहिती होती तथापि इस्लाम धर्मात तपाच्या कल्पनेचा आढळ होत नाही. मात्र मध्ययुगीन काळात त्या धर्माच्या सूफी पंथात ही कल्पना रुजली होती.

 तपाचा  दुसरा अर्थ :-

ज्या बारा वर्षात मेहनत केली .परिश्रम केले .. परंतू ते निरपेक्ष भावनेने लोकहितार्थ केलेले कार्य असेल तरच त्या बारा वर्षाच्या कालावधीला तप म्हणतात . जर आपण स्वतःसाठी बारा वर्ष मेहनत करत असेल त्याला तप म्हणता येणार नाही .... तप हे त्रध्षीच करत असतात हे चुकीचे आहे .. एखादा समाजसेवक ' शास्त्रज्ञ किंवा राजकारणी जरी निस्वार्थ भावनेने लोकासाठी काम करत असेल तरच तप म्हणता येते . त्यामध्ये निश्चित धेय्य हे पूर्ण करायच असतं. आणि धेय्य पूर्ण करण्यासाठी किती कालावधी लागतो हे सांगता येत नाही. मेहनतीचे बारा वर्ष एक टप्पा समजण्यासाठी त्याला एक तप म्हणून कालगनना केली जाते . हि एक वेळेची कालगणनाच नसून एक त्यागाची गणना आहे ......

‘एक तप’ म्हणजे बारा वर्ष, असं गणण्यामागे काय कारण आहे?

पौराणिक संदर्भ असे सांगतात की, एखादा चांगला गुण अंगीकार करायचा असेल तर त्याला १२ वर्षाचा कालावधी लागतो. थोडक्यात ती गोष्ट सतत एकसंध १२ वर्ष करणे जरुरी आहे.

तपाचा काळ बारा वर्षांचा मानला आहे. एखादा गुण आग्रहपूर्वक बारा वर्षे आपणात उतरविण्याचा प्रयत्न करणे, म्हणजे तप! बारा वर्षे त्याच गुणाचा पाठपुरावा केलेला असेल, तर मग तो 'स्वभाव' बनून जातो. मग 'प्रयत्न करावा लागत नाही. (प्रयत्नशैथिल्यात्! - असे योगसूत्र आहे.) असे झाले म्हणजे तप पूर्ण झाले.

कोणाच्या मनाला न दुखविणारे, सत्य, प्रिय, हितकर बोलणे हा वाणीचा स्वभाव बनवण्यासाठी आपले अंत:करण साधे, सरळ व आपणापेक्षा दुसर्‍याच्या हिताची कळकळ बाळगणारे हवे. दुसर्‍याबद्दल आपुलकी हवी, म्हणजे भाषा आपोआप सौम्य होते. ज्ञानोपासनेचाही जाणीवपूर्वक छंद लावून घ्यावा लागतो, हा स्वभाव झाला म्हणजे 'वाणीचे तप' झाले.

"पत" चा अर्थविषयक  अर्थ :- 

पत: वस्तू आणि सेवा ह्यांच्या देवघेवीत वस्तूची व सेवेची किंमत काही काळानंतर चुकती करण्याची ग्राहकाला विक्रेत्याकडून मिळणारी सवलत. पैशाची परतफेड विशिष्ट काळानंतर करणार असल्याच्या ऋणकोच्या वचनावर विसंबून धनको जेव्हा त्याला कर्जाऊ रक्कम देतो, तेव्हा तो पतीचे व्यवहार करीत असतो. पत व्यवहाराचा आधार म्हणजे विक्रेत्याचा ग्राहकावर किंवा धनकोचा ऋणकोवर असणारा विश्वास. ग्राहकाच्या वा ऋणकोच्या प्रामाणिकपणावर आणि आर्थिक कुवतीवर अनुक्रमे विक्रेत्याचा वा धनकोचा विश्वास असेल, तरच पतीचे व्यवहार सुरळीतपणे होऊ शकतात. विनिमय लहान प्रमाणावर असेल, तर तोंडी आश्वासनावर काम भागते पण व्यवहार फार मोठ्या प्रमाणावर असतील, तर ग्राहकाला व ऋणकोला पतसाधनांच्या स्वरूपात लेखी आश्वासन द्यावे लागते. वचनपत्र, हुंडी, धनादेश, धनाकर्ष ही पतीची काही महत्त्वाची साधने होत.

अधिकर्ष आणि पतसाधने यांच्या साहाय्याने बँका पतपैसा निर्माण करतात आणि एकूण क्रयशक्तीत भर घालतात. परिणामी प्रचारात असलेल्या पैशात वाढ होते. मोठ्या प्रमाणावर आणि दूरच्या ठिकाणी चलनाऐवजी पतसाधने पाठविणे कमी खर्चाचे व कमी त्रासदायक असते. लहान प्रमाणावर जमणारा अनेक लोकांचा पैसा बँकांत येतो व बँकांमार्फत तो उत्पादन कार्यासाठी वापरणे पतसाधनांमुळे शक्य होते. आज कोणत्याही देशात पतसाधनांच्या आधारे कोट्यवधी रुपयांच्या उलाढाली होत असतात. व्यापार-उद्योगांच्या अवाढव्य यंत्राला वंगण पुरविण्याचे महत्त्वाचे कार्य पतसाधने बजावतात. मात्र अनेकदा पतीवर घेतलेल्या पैशाचा काळजीपूर्वक उपयोग करण्याकडे ऋणकोची प्रवृत्ती नसते. हाती आलेल्या पैशाची तो उधळपट्टी करतो. त्याचप्रमाणे पतपैशाच्या जोरावर अकार्यक्षम संस्था काही काळ तग धरतात असे दिसते. पतव्यवहार प्रमाणाबाहेर वाढले, बँका जरुरीपेक्षा जादा पतपैसा निर्माण करू लागल्या, तर भाववाढ होते व आर्थिक स्थैर्य धोक्यात येते. पतनिर्मिती घटली तर आर्थिक मंदी येते. पतनिर्मितीवर नियंत्रण ठेवणे मध्यवर्ती बँकेचे म्हणजे पर्यायाने सरकारचे महत्त्वाचे कार्य होय.

 पत अथवा प्रतिष्ठा म्हणजे काय..?

 पत अथवा प्रतिष्ठेचा अर्थ :-

प्रतिष्ठा सूचित करते सर्व मानवांना पात्र असा आदर आणि सन्मान आहे आणि ज्यांची मानवी गुणवत्तेची अपूरणीय पातळी आहे अशा लोकांची पुष्टी केली जाते. पत अथवा प्रतिष्ठा ही योग्यतेची गुणवत्ता आहे ज्याचा अर्थ मौल्यवान अशी गोष्ट जी आपल्याकडे आहे , इतरांपेक्षा त्याची गुणवत्ता अधिक आहे  कमीजास्त असल्यास त्यात मेहनत करुन ती पत अथवा प्रतिष्ठा वाढवण्याची  तयारी .

प्रतिष्ठेचा अर्थ

प्रतिष्ठा म्हणजे काय:

सन्मानाचे प्रकार

मानवी प्रतिष्ठा

नैतिक सन्मान

वैयक्तिक प्रतिष्ठा 

प्रतिष्ठा ही योग्यतेची गुणवत्ता आहे ज्याचा अर्थ मौल्यवान, सन्माननीय, योग्य आणि सन्मान हा शब्द लॅटिन शब्दापासून आला आहे प्रतिष्ठित लोक. मानवाधिकारांच्या सार्वत्रिक घोषणेच्या प्रस्तावनेत, तो "मानवी कुटुंबातील सर्व सदस्यांच्या आंतरिक सन्मान  "सर्व मानव स्वतंत्र आणि समान जन्मले आहेत. "सन्मान आणि हक्कात". असे म्हटले गेले आहे .

म्हणूनच मानवी पत अथवा प्रतिष्ठा जन्मजात, सकारात्मक असते आणि पूर्णतेची आणि समाधानाची भावना वाढवते, व्यक्तिमत्त्वाला मजबुती देते. उदाहरणार्थ, गुलामगिरी हा सन्मानाच्या विरूद्ध आहे कारण लोकांना गुलाम मानले जात नाही किंवा योग्य म्हणून मानले जात नाही कारण गुलाम हा मानवी व्यक्ती मानला जात नाही, तर एक वस्तू आहे.

प्रतिष्ठा म्हणजे एखादी गोष्ट किंवा एखाद्या कृतीस पात्र असा मान आणि आदर देखील. हे एक उत्कृष्टता आहे, त्या गोष्टीचे किंवा क्रियेचे वर्धन होय.

सन्माननीयतेबद्दल बोलले जाते जर लोक त्यांच्या वागण्याच्या मार्गाने गुरुत्वाकर्षण, सभ्यता, पराक्रम, कुलीनता, सजावट, निष्ठा, औदार्य, कुलीनता आणि सन्मान असे करतात. उदाहरणार्थ, जेव्हा वचनबद्धतेची पूर्तता करण्याची वेळ येते तेव्हा सन्मान म्हणजे औपचारिकता, प्रामाणिकपणा आणि लोकांचा सन्मान.

उत्कृष्टतेच्या बाबतीत, सन्मान हा मानद पद किंवा महान अधिकार, प्रतिष्ठा आणि सन्मानाचे स्थान असते, उदाहरणार्थ, राजकीय, जसे की राजा, अध्यक्ष किंवा सम्राट यांचे पद. ज्या पदावर किंवा पदावर कब्जा आहे अशा लोकांची नावे अशी आहेत की विशिष्ट व्यक्ती किंवा प्रतिष्ठित अधिकारी, प्रतिष्ठित लोक किंवा मान्यवर आहेत.

सन्मानाचे प्रकार

तत्वज्ञानात, सन्मान ३ प्रकारांमध्ये विभागले गेले आहेत, ते असेः

ऑन्टोलॉजिकल प्रतिष्ठा किंवा मानवी प्रतिष्ठा: त्यातूनच सर्व मानव जन्माला येतात.

नैतिक सन्मान: हे लोकांच्या नैतिकतेशी आणि त्यांच्या समाजातील वागणुकीशी संबंधित आहे.

रॉयल मोठेपण: इतरांद्वारे प्राप्त झालेली एक आहे.

मानवी प्रतिष्ठा

मानवी प्रतिष्ठा एक मूल्य आणि व्यक्तीचा जन्मजात, अपरिवर्तनीय आणि अमूर्त हक्क आहे, हा मूलभूत अधिकार आहे आणि मनुष्याचा मूळचा मूल्य आहे कारण ते एक तर्कसंगत प्राणी आहे ज्यास स्वातंत्र्य आहे आणि गोष्टी निर्माण करण्यास सक्षम आहे.

सर्व लोक सन्मानाने जन्माला येतात असा दावा एक प्रकारचा ऑन्टोलॉजिकल सन्मान आहे.

याचा अर्थ असा आहे की सर्व मानव त्यांच्या स्वातंत्र्याचा उपयोग करून आणि सन्मानाने जगण्याचे निर्णय घेत त्यांचे जीवन बदलू आणि सुधारू शकतात.

मूल्य देखील पहा.

नैतिक सन्मान

नैतिक प्रतिष्ठा म्हणजे नैतिक वस्तुस्थिती म्हणून लोकांच्या सन्मानाचा संदर्भ घेते. याचा अर्थ असा आहे की ते समाजातील मनुष्याचे मूल्य आहे आणि ते करणे योग्य आहे.

म्हणूनच, नैतिक सन्मान ही व्यक्ती त्यांच्या आचार-विचारांनुसार वागते, ज्याचा समाज स्वीकारतो किंवा नाकारतो.

या अर्थाने, आचार, प्रथा किंवा परंपरेचे अनुसरण केले जाणारे मॉडेल म्हणून नैतिक सन्मानाचे प्रतिबिंब समाजातील सर्व क्षेत्रांमध्ये प्रतिबिंबित केले जाणे आवश्यक आहे. अशाप्रकारे, नैतिक सन्मान सामाजिक सन्मानात रूपांतरित होते.

नैतिकता देखील पहा.

वैयक्तिक प्रतिष्ठा

वैयक्तिक प्रतिष्ठा एखाद्या व्यक्तीने स्वत: साठी ठेवलेल्या आदर आणि सन्मानावर आधारित असते आणि ती इतरांबद्दल आदर बाळगण्यास पात्र असते कारण आपण सर्व जण कसेही असलो तरी सन्मान मिळवण्यास आपण पात्र आहोत.

इतरांकडून मिळालेल्या उपचारांनी मिळवलेल्या वैयक्तिक पत  प्रतिष्ठेला "रॉयल" मोठेपण देखील म्हणतात.

जेव्हा आम्ही प्रत्येक व्यक्तीचे मतभेद ओळखतो आणि आम्ही त्या भिन्नता सहन करतो तेव्हा ती व्यक्ती पात्र, सन्माननीय, मुक्त आणि ते कोण आहेत याचा अभिमान वाटू शकते.

सौ. मनिषा राजन कडव.