Posts

३१ डिसेंबर

३१ डिसेंबर आज वर्षाचा शेवटचा दिवस आहे… मागे वळून पाहताना जाणवतं—हे वर्ष केवळ दिवस-महिने नाही तर अनुभवांनी भरलेलं एक मोठं पुस्तक होतं. वर्षाच्या सुरुवातीला किती तरी संकल्प केले होते. काही पूर्ण झाले, काही अर्ध्यावर थांबले, तर काही फक्त मनातच राहिले. पण आज उमगतंय की संकल्प पूर्ण झाले की नाही, यापेक्षा त्या प्रक्रियेत आपण काय झालो—हे जास्त महत्त्वाचं आहे. या वर्षात जे जे लोक भेटले, त्यांचे मनापासून आभार. जे चांगले वागले—ज्यांनी साथ दिली, समजून घेतलं, शब्दांनी किंवा शांत उपस्थितीने आधार दिला—त्यांचे खास आभार. आणि जे तसे वागले नाहीत, ज्यांनी दुखावलं, अपेक्षा मोडल्या—त्यांचेही आभारच. कारण त्यांनी मला अधिक मजबूत केलं, स्वतःला ओळखायला शिकवलं आणि “सगळे आपले नसतात” ही वस्तुस्थिती स्वीकारायला लावली. नात्यांबाबत अनेक इच्छा अपूर्ण राहिल्या. जुन्या मैत्रिणींना भेटायचं राहून गेलं, भावंडांकडे जाऊन मनसोक्त बोलणं राहून गेलं. वेळ होता, पण वेळ देणं राहून गेलं. याचंच थोडंसं दुःख मनात आहे… पण हेही कळलं की नाती मनात जिवंत असली, तरी त्यांना वेळ देणं किती गरजेचं आहे. नोकरीत झालेली बदली—तीही या वर्...

वर्षाचा आज शेवटचा दिवस…

वर्षाचा आज शेवटचा दिवस… कॅलेंडरवरचा शेवटचा आकडा बदलतोय, पण मनातल्या आठवणी मात्र अजूनही थांबायला तयार नाहीत. वर्षाच्या सुरुवातीला किती तरी संकल्प मनात बांधले होते. काही पूर्ण झाले—त्यांनी थोडा आत्मविश्वास दिला. काही अर्धवट राहिले—त्यांनी शिकवण दिली. तर काहींची सुरुवातही झाली नाही—त्यांनी शांतपणे आपली जागा मनात ठेवली. नात्यांबाबत तर आणखीनच हळवं झालं हे वर्ष. “जुन्या मैत्रिणींना भेटायचंय”, “भावंडांकडे जाऊन दोन दिवस राहायचंय”, असं किती तरी वेळा ठरवलं… पण वेळ, जबाबदाऱ्या, थकवा—या सगळ्यांत इच्छा मागे पडत गेल्या. मन होतं, पण पावलं पडली नाहीत. आणि कळलंच नाही… २०२५ कसं सरून गेलं. कधी वाटतं, आपण खूप धावत राहिलो. कशासाठी धावलो, कुठे पोहोचलो—हे समजायच्या आधीच वर्ष संपलं. तरीही, या वर्षाने काहीतरी दिलंच. कदाचित यश नव्हे, भेटी नव्हेत, पण समज दिली. स्वतःकडे पाहण्याची, स्वतःशी प्रामाणिक राहण्याची. आज २०२५ ला “बाय” म्हणताना मनात थोडी हुरहूर आहे, थोडं समाधान आहे आणि थोडी आशाही आहे. जे राहून गेलं त्याचं ओझं न बाळगता, जे जमलं त्याबद्दल कृतज्ञ राहून, आणि जे अजून व्हायचंय त्यासाठी मन उघडं ठेवून— ...

मोडी लिपीचा इतिहास

मोडी लिपीचा इतिहास  मोडी लिपी केव्हापासून सुरू झाली याबाबत इतिहास तज्ञांच्यात  एकमत नाही. काही संशोधकांच्या मते या लिपीचा जन्म दोन हजार बर्षे इतका असावा. भारत मौर्य वंशाचे राजे चंद्रगुप्त, सम्राट अशोक यांच्या काळात मोडी अस्तित्वात आली असे मानते जाते. मौर्याची लिपी म्हणून तिला 'मोडी' म्हटले जाऊ लागले. मोडी लिपीत अपूर्ण वर्ण काढण्याची सोय नाही. त्यामुळे संयुक्त वर्ण बालबोधीप्रमाणे मोठ्या लिपीत बिनचूक लिहिता येत नाहीत. उदा. व्य'चे लेखन 'वय ' असे आढळते. त्याकाळात अशोक लिपी होती. त्यातही ऱ्हस्व दीर्घ व्यवस्था नसल्यामुळे अशेक लिपीची सुधारित आवृत्ती म्हणजे मोडी लिपी असे मानले गेले. दुसरे मत असे की, सुमारे सातशे  वर्षे  दक्षिण भारतात यादवांचे साम्राज्य होते. महादेवराव यादवांच्या कारकिर्दीत हेमांडपंत किंवा हेमाद्रीपंत नामक प्रख्यात प्रधानमंत्री होऊन गेला (इ.स. १२६०) हेमांडपंताचे मराठी भाषेवर अलोट प्रेम होते. त्यांनी मराठीत बरीचशी ग्रंथरचना केली असावी, असा तर्क तज्ञांचा आहे. परंतु त्यांचे ग्रंथ उपलब्ध नाहीत. खाजगी व राजकीय व्यवहारात लिहावयाच्या पत्राचे मायने कसे असावेत याबद्द...

किओस्क (Kiosk) : एक सखोल माहिती

किओस्क (Kiosk) : एक सखोल माहिती १. किओस्क म्हणजे काय? किओस्क ही एक सुविधा केंद्र किंवा डिजिटल/फिजिकल स्टेशन आहे, जे विशेष माहिती, सेवा किंवा सामग्री वापरकर्त्याला सुलभ पद्धतीने उपलब्ध करून देते. डिजिटल किओस्क: टच स्क्रीन, इंटरनेट, ई-लायब्ररी, सूचना प्रणाली फिजिकल किओस्क: पुस्तके, हँडआउट्स, माहिती पॅनेल, निर्देशिकासह उदाहरण: ग्रंथालयातील डिजिटल किओस्कवर पुस्तके शोधणे, उपलब्धता तपासणे, ई-बुक डाउनलोड करणे, किंवा विशेष माहिती शोधणे. २. ग्रंथालयात किओस्कचे उपयोग ग्रंथालयात किओस्कचा वापर मुख्यतः सुविधा वाढवण्यासाठी आणि माहिती सहज उपलब्ध करून देण्यासाठी केला जातो. मुख्य उपयोग: 1. पुस्तक शोध प्रणाली (OPAC – Online Public Access Catalog) सदस्य किओस्कवरून पुस्तकाचे नाव, लेखक, विषय शोधू शकतात. उपलब्धता तपासू शकतात व रिझर्वेशन करू शकतात. 2. ई-बुक आणि डिजिटल सामग्री प्रवेश सदस्य ई-बुक, जर्नल, डेटाबेस, ऑडिओबुक डाउनलोड करू शकतात. 3. सूचना व मार्गदर्शन ग्रंथालयाचे नकाशा, नवीन आगमन, कार्यक्रम व कार्यशाळा याची माहिती. 4. स्वयंसेवा सुविधा बुक Issue/Return मेम्बरशिप अपडेट Fine Payment ३. ग्रंथालयात किओस्क...

किओस्क म्हणजे काय आणि त्याचे महत्त्व.*

*किओस्क म्हणजे काय आणि त्याचे महत्त्व.* ग्रंथालये आणि माहिती केंद्रे सदैवच ज्ञानाचे हृदय मानली गेली आहेत. त्यामध्ये विविध प्रकारच्या माहिती स्रोतांचा संग्रह, पुस्तके, जर्नल्स, ई-बुक्स, शोध सामग्री आणि सदस्यांसाठी मार्गदर्शन यांचा समावेश असतो. आधुनिक काळात तंत्रज्ञानाच्या प्रगतीमुळे ग्रंथालये केवळ पुस्तकांचे भांडार राहिलेले नाहीत, तर ती माहिती व डिजिटल संसाधनांचा संकलन केंद्र बनली आहेत. या बदलत्या वातावरणात किओस्क ही एक महत्त्वाची साधन बनली आहे. किओस्क म्हणजे एक माहिती व सेवा केंद्र जेथे सदस्यांना डिजिटल किंवा फिजिकल स्वरूपात माहिती सहज उपलब्ध होते. या केंद्राचा उपयोग केवळ माहिती शोधण्यासाठीच नाही, तर सदस्यांना स्वयंसेवा सुविधा, मार्गदर्शन, तसेच डिजिटल संसाधनांचा प्रवेश सुलभ करण्यासाठी केला जातो. किओस्कचा हेतू हे सुनिश्चित करणे आहे की माहितीचे हक्क सर्व सदस्यांपर्यंत त्वरीत पोहोचतील आणि ग्रंथालयातील प्रक्रिया जलद, सोपी व सुचारू होईल. ग्रंथालयातील किओस्क विविध प्रकारचे असू शकतात. काही किओस्क पूर्णपणे डिजिटल स्वरूपाचे असतात, जिथे टच स्क्रीन, इंटरनेट कनेक्शन, ई-बुक्स, डेटाबेस, आणि ऑनलाईन प...

चितन.

Image
चितन.  डॉ. ह. ना. जगताप लिखित "चिंतन" हे पुस्तक लेखकाच्या गेल्या दोन वर्षांतील वैचारिक प्रवासाचे प्रतिबिंब आहे. व्हॉट्सॲपवर आठवड्यानंतर एक लेख प्रसिद्ध करण्याच्या सातत्याने त्यांनी अनेक वाचकांपर्यंत आपले विचार पोहोचवले. या लेखनप्रवासाला त्यांच्या विद्यार्थिनीने "चिंतन" हे नाव सुचवले, जे अत्यंत समर्पक वाटते. पुस्तक म्हणजे केवळ विचारांचा संग्रह नसून, तो एक वैयक्तिक, सामाजिक आणि तात्त्विक संवाद आहे. डॉ. ह .ना. जगताप हे शैक्षणिक मानसशास्त्रज्ञ आहेत. त्यांनी मानसशास्त्राच्या विविध व्याख्या, त्याचे स्वरूप, अभ्यासाचे महत्त्व, अभ्यास पद्धती या विषयांवर पुस्तके लिहिली आहेत. लेखकाने आपल्या विचारांची मांडणी अत्यंत साध्या, सरळ आणि प्रभावी भाषेत केली आहे. कुठलेही अवघड तत्त्वज्ञान न मांडता, सहज अनुभवलेल्या गोष्टींमधून विचारांना दिशा देण्याचा प्रयत्न त्यांनी केला आहे. लेखनातील सातत्य, स्पष्टता आणि ओघवतेपणा हे या पुस्तकाचे मोठे वैशिष्ट्य म्हणता येईल. "चिंतन" मधील लेख केवळ बौद्धिक विचारांवर आधारित नाहीत, तर ते हृदयस्पर्शी, वास्तववादी आणि अनुभवाधारित आहेत. त्याम...

सामाजिक स्थित्यंतरे

Image
सामाजिक स्थित्यंतरे "सामाजिक स्थित्यंतरे" हे पुस्तक डॉ. ह.ना. जगताप यांनी त्यांच्या प्रदीर्घ अनुभवाच्या आधारे लिहिलेले एक चिंतनपर लेखसंग्रह आहे. लेखकाने १९६० सालापासून समाजात झालेल्या विविध स्थित्यंतरांचे निरीक्षण केले असून, विशेषतः मानवी स्वभाव, प्रवृत्ती आणि सामाजिक चालीरितींवर लक्ष केंद्रित केले आहे. हे पुस्तक भौतिक किंवा तांत्रिक प्रगतीपेक्षा माणसाच्या आचार-विचारातील बदलांवर प्रकाश टाकते. डॉ. ह .ना. जगताप हे शैक्षणिक मानसशास्त्रज्ञ आहेत. त्यांनी मानसशास्त्राच्या विविध व्याख्या, त्याचे स्वरूप, अभ्यासाचे महत्त्व, अभ्यास पद्धती या विषयांवर अनेक पुस्तके लिहिली आहेत. डॉ. ह.ना. जगताप यांनी त्यांच्या प्रास्ताविक मनोगतात नमूद केले आहे की, त्यांनी भौतिक सुधारणांना फारसे महत्त्व न देता, समाजाच्या मानसिकतेतील आणि आचारविचारांतील बदलांची दखल घेतली आहे. त्यांच्या लेखनशैलीबाबत बोलायचे झाल्यास ती सहजसोप्या भाषेत असून, अनुभवाधारित असल्याने अत्यंत प्रभावी आहे. पुस्तकात कुठेही कृत्रिम भाषाशैली किंवा अलंकारिक वर्णनांचा अतिरेक दिसत नाही, त्यामुळे हे लेखन सरळसोपे आणि प्रवाही वाटते....