Book Review & Poetry

*डिजिटल व व्हर्च्युअल ग्रंथालयांमधील  फायदे व तोटे* ई-बुकचा शोध लावणारे ६४ वर्षीय मायकल हार्ट यांनी पुस्तके जनतेपर्यत मोफत पोहोचवण्याचे  स्वप्न पाहिले होते . त्यानंतर ४ जुलै १९७१ रोजी हार्ट यांनी ई-बुकचा शोध लावला  आज हार्ट या जगात नाहीत . पण लाखो लोक ई-बुकचा वापर करीत आहेत . यातूनच  डिजिटल व व्हर्चुअल ग्रंथालयांची सुरुवात अनेक ठिकाणी झाली  तर जाणून घेऊया त्यांचे फायदे आणि तोटे. डिजिटल ग्रंथालय (Digital Library) : डिजिटल ग्रंथालय म्हणजे सुसंघटित इलेक्ट्रॉनिक स्वरूपातील प्रलेख संग्रह होय. हा संग्रह इंटरनेट, ऑनलाईन अथवा ऑफलाईन स्वरूपात (इ-पब्लिकेशन्स , इ-बुक्स, इ-नियतकालिके इत्यादी) साठवून ठेवलेला माहिती संग्रह होय. डिजिटल ग्रंथालय हे डिजिटल माहिती साधनांशी निगडित असून या ग्रंथालयात माहिती संग्रहण, माहिती शोध व माहितीचे संप्रेषण यासाठी माहिती आणि संप्रेषण तंत्रज्ञानाचा वापर केला जातो. थोडक्यात, डिजिटल ग्रंथालये म्हणजे डिजिटल माहितीची साठवण व प्रतिप्राप्तीचे विस्तारीकरण होय. डिजिटल माध्यमातील डेटा (टेक्स्ट, प्रतिमा, ध्वनी, चलचित्रे, ॲनिमेशन इत्यादी) जो नेटवर्क प्रण...

*आधुनिक विज्ञान: स्वरूप आणि स्थिती* विसाव्या शतकात कितीतरी प्रचंड महत्त्वाच्या घडामोडी झाल्या आणि जगाचा चेहरामोहरा बदलून गेला. दोन महायुद्धे, रशियन क्रांतीचा उदयास्त, जुना वसाहतवाद संपुष्टात येऊन झालेली नवस्वतंत्र राष्ट्रांची निर्मिती, आणि चीनमधील क्रांती वगैरे. परंतु 21 व्या शतकात प्रवेश करताना जाणवते की या घडामोडी कमी लेखणे शक्य नसले तरी आर्थिक, सामाजिक क्षेत्रांत घडून आलेल्या प्रचंड बदलात अत्यंत महत्त्वाचा वाटा आहे तो आधुनिक विज्ञान आणि तंत्रज्ञान ह्यांच्या कर्तृत्वाचा. पृथ्वीचे स्वरूप एक ‘जागतिक खेडे’ म्हणून रूपांतरित होत आहे त्यात कोणत्याही तत्त्वज्ञानापेक्षा, विचारप्रणालीपेक्षा विज्ञानाधिष्ठित तंत्रज्ञानाचे योगदान अधिक पायाभूत आहे. जागतिक अर्थव्यवस्था, तसेच सत्तास्पर्धा यांतही विज्ञान-तंत्रज्ञानाचे स्थान कळीचे झाले आहे. विज्ञानाच्या अनेक पैलूंपैकी दोन महत्त्वाचे पैलू विचारात घेऊ. एक, विज्ञान ही आपल्या भोवतालचे जग समजून घेण्याची, तत्संबंधी ज्ञान संपादण्याची एक पद्धती आहे. यात विश्वरचनेसंबंधीचा एक दृष्टिकोन पण अनुस्यूत आहे. दुसरा पैलू आहे उपयोजनाचा. विज्ञानाद्वारे प्राप्त झालेले वि...

डिस्को गीतांचा अनभिषिक्त सम्राट बप्पीदा. ज्येष्ठ गायक-संगीतकार बप्पी लाहिरी यांचे आज (१६ फेब्रुवारी २०२२) निधन झाले . ७०-८०च्या दशकात डिस्को संगीत भारतात रुजविण्यात  त्यांचा मोठा वाटा होता. त्यांचा जन्म. २७ नोव्हेंबर १९५३  बंगालमध्ये जलपैगुडी येथे झाला.   बप्पी लाहिरी हे मनोरंजन विश्व आणि चाहत्यांमध्ये ‘बप्पी दा’ या नावाने लोकप्रिय होते. बप्पी लाहिरी हे भारताला डिस्को संगीताची ओळख करुन देणाऱ्या गायकांपैकी एक मानले जातात. बप्पी लाहिरी यांनी १९७०-८० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात चलते चलते, डिस्को डान्सर आणि शराबी सारख्या अनेक चित्रपटांमध्ये लोकप्रिय गाणी दिली. बप्पी लाहिरी यांचे खरे नाव अलोकेश लहिरी होते. बप्पी लहिरी हे चित्रपटसृष्टीत आपल्या वेगळ्या शैलीसाठी ओळखले जात. सदैव अंगावर सोन्याचे दागिने असलेला संगीतकार म्हणून त्यांची लोकांमध्ये ओळख होती. त्यांनी त्यांच्या कारकिर्दीत अनेक हिट गाणी गायली व अनेक रिॲलिटी शोचे परीक्षक म्हणूनही काम केले आहे.पॉप संगीत भारतात आणण्याचे श्रेयही बप्पीदा यांना जाते.बप्पी लहिरी यांना जन्मापासूनच संगीताचे शिक्षण मिळाले. बप्पी लहिरी...

खरा ग्रंथपाल  बुलडाणा येथील प्रसिद्ध साहित्यिक, महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीचे राज्य उपाध्यक्ष, निवेदक व प्रख्यात सूत्रसंचालक , भारत विद्यालयाचे ग्रंथपाल नरेंद्र लांजेवार सर (५३) यांचे आज, १३ फेब्रुवारीला दीर्घकालीन आजाराने निधन झाले. आपल्या लेखणीतून सतत काहीना काही लिहिणारे  लेखक, मार्गदर्शक आणि बुलडाणा जिल्ह्याचे गौरव ‘नरेंद्र लांजेवार यांचा जन्म ११ मे १९६८ ला झाला. पदवी शिक्षण पूर्ण झाल्यावर त्यांनी पत्रकारितेची पदवी पूर्ण केली. व्यवसायाने बुलडाणा येथील भारत विद्यालयात ग्रंथपाल असेलेल नरेंद्र लांजेवार यांनी अनेक ग्रंथलेखन केले आहेत. त्यामध्ये अभिव्यक्तीचे क्षितिजे, वाचू आनंदे मिळवू परमानंदे, बुलडाणा जिल्हा साहित्य दर्शन, शेतकऱ्यांच्या आत्महत्या: चिंता आणि चिंतन,, कथांकुर अशी अनेक पुस्तके लेखन केली आहेत. याशिवाय २०० प्रासंगिक तथा वाङ्मयीन लेख लिहिले आहेत. दै.देशोन्नती., दै. लोकमत, दै. मराठवाडा, दै. तरुण भारत, दै. नवराष्ट्र, दै. सकाळ यासंह आत्मभान, महाराष्ट्र यांसारख्या साप्ताहिक मध्ये तसेच दिवाळी अंकात त्यांचे लेख प्रकाशित झालेले आहेत. नरेंद्र लांजेवार या...

*अखेरचा हा तूला दंडवत* गानकोकिळा लता मंगेशकर म्हणजे भारतवर्षाला पडलेले एक स्वरमधूर सूरस्वप्न! चार-पाच दशकांपूर्वी मनोरंजनासाठी आकाशवाणी, चित्रपट, नाटके, लोकनाट्ये आदी हातांच्या बोटांवर मोजण्याइतकी माध्यमे होती. रेडिओच्या रूपाने आकाशवाणी त्या काळी घराघरात जाऊन पोहोचली होती. बहुतेक घरात रेडिओ सुरू असला तर त्यावर लतादीदींनी गायलेले गाणे हमखास कानावर पडत असे. कित्येक घरांतील लोकांची पहाट-सकाळ रेडिओवरील लतादीदींच्या स्वरांतील भक्तिगीतांच्या प्रसन्न सुरावटीवर सुरू व्हायची. सायंकाळ भावगीतांत न्हाऊन निघायची तर रात्री सुमधूर गाणी ऐकत लोक निद्राधीन होत. लतादीदींनी गायलेली गीते गुणगुणत अनेक तरुण-तरुणी आपल्या भावविश्वात रममाण होत. किमान तीन-चार पिढ्या त्यांच्या सुरेल स्वरलहरींवर डोलत लहानाच्या मोठ्या झाल्या आहेत. मराठी संगीतकार आणि नाट्य अभिनेते पंडित दीनानाथ मंगेशकर यांच्या पोटी जन्मलेल्या लतादीदींना गाण्याचे बाळकडू घरातूनच मिळाले. वयाच्या अवघ्या १३ व्या वर्षी त्यांच्या गानकारकिर्दीला सुरूवात झाली. वडिलांच्या मृत्यूनंतर कुटुंबांची जबाबदारी त्यांच्यावर आली, पण न डगमगता ती ज...