इकिगाई" ("IKI GAI")

"इकिगाई" ("IKI GAI") 

काही प्रश्नोत्तरे....आणि शेवटी एक निष्कर्ष!

प्रश्न क्रमांक१. कोणत्या देशातील जेवण्याच्या भांड्यांचा आकार सर्वात लहान असतो?

उत्तर: जपान

प्रश्न:२. कोणत्या देशात ८०% जेवण्याच्या(हारा हाची बु) संदर्भात आग्रह असतो?

उत्तर:जापान

प्रश्न:३. कोणत्या देशातील लोक सर्वाधिक कार्यरत व व्यस्त असतात?

उत्तर: जपान

प्रश्न:४. अशी कोणती भाषा आहे जीच्यामध्ये निवृत्ती साठी शब्द नाही?

उत्तर: जापानी भाषा

प्रश्न:५."फक्त कार्यरत राहिलात तरीही शतायुषी व्हाल!" ही म्हण कोणत्या देशातील आहे?

उत्तर:जपान

प्रश्न:६.जगातील सर्वाधिक शतायुषी लोकांचा देश कोणता?

उत्तर: जपान

प्रश्न:७.जपान मध्ये कोणत्या प्रदेशातील लोक सर्वात दीर्घायुषी स्वस्थ आणि निरोगी असतात?

उत्तर: ओकिनावा बेट

प्रश्न:८. ओकिनावा बेटावरील लोकांच्या चिरतरुण, निरोगी ,आनंदी व दीर्घायुषी जीवनाचे रहस्य कशात आहे?

उत्तर: ईकिगाई

वरील आठ प्रश्न आणि त्यांचे उत्तर वाचले की आपल्याला अनेक प्रश्न पडतील... या सर्व प्रश्नांचे उत्तर आता मराठी मध्ये पुस्तक रूपाने उपलब्ध आहे.

पुस्तकाचे नाव: इकिगाई

मूळ लेखक:हेक्टर गार्सिया व फ्रान्सिस मिरेलस

मराठी अनुवाद: प्रसाद ढापरे

हे एक जागतिक बेस्ट सेलर पुस्तक आहे.या पुस्तकात केवळ दीर्घ जीवन जगण्याचा हव्यास नाही तर अर्थपूर्ण जीवन! आनंदी जीवन! सुखी जीवन जगण्याची कला सांगितली आहे.

निरीक्षण , अभ्यास आणि मुलाखती यातून काढलेले निष्कर्ष आहेत.त्या साठी त्या त्या ठिकाणचे लोक आणि तेथील संस्कृती याची तुलना आहे.

या पुस्तकात इकिगाई ची लोगोथेरपी व मोरिता थेरपी ची ही तुलना केली आहे.

जीवनाचे ध्येय बाळगून त्या धेय्याला प्रामाणिक राहून कार्यरत राहणारे लोक सुखी आणि दीर्घायुषी स्वस्थ व आनंदी राहतात हे आपण ही आपल्या परिसरात पाहू शकतो. अश्या प्रकारचे लोक जपान मध्ये जास्त असतात.

जपान देशातील खाद्य संस्कृती व कार्यसंस्कृती ही तेथील जीवन सुखी करण्यात मोठा हातभार लावते.

या पुस्तकात भारतीय योगाचे महत्व ही अधोरेखित केले आहे.व्याव्याम ध्यान आणि आहार यावर प्रकाश टाकला आहे.

तणाव आणि त्याचे दुष्परिणाम सर्वांना माहिती आहेत..पण इकिगाई तणावाचा फायदा कसा घ्यायचा हे शिकवते.

जपानी लोक असं मानतात की, प्रत्येक माणसाचा इकिगाई असतोच. लेखक जेंव्हा संकल्प पूर्ण करण्यासाठी मुलाखती घेत होता तेंव्हा त्याला या लोकांच्या जीवनाचे रहस्य उलगडले....या पुस्तकामुळे आपल्याला ही नक्कीच आपली इकिगाई सापडेल.

"ईकी गाइ" ("IKI GAI") 

सुख म्हणजे नक्की काय असतं?

जपानच्या दक्षिणेला असलेला ओकिनावा प्रांत एका वैशिष्ट्यामुळे जगभर ओळखला जातो. हे वैशिष्ट्य म्हणजे तिथे राहणाऱ्या लोकांचं दीर्घ आणि निरोगी आयुष्य ! जगातील इतर भागांच्या तुलनेत ओकिनावामध्ये वयाची शंभरी पार केलेल्या लोकांची (तरुणांची) संख्या जास्त आहे. तेथील केवळ सरासरी वयोमानच जास्त आहे असं नाही, तर वयाच्या नव्वदीतही समर्थपणे राहू शकणाऱ्या आणि काम करू शकणाऱ्या लोकांची संख्याही लक्षणीय आहे. असं खरंच काय आहे ओकिनावाच्या मातीत- ज्यामुळे त्याला जगातील सर्वात आनंदी, आरोग्यदायी जागा असं म्हणणं वावगं ठरू नये? तिथलं खानपान, तिकडचं हवामान अशी काही कारणं निश्चितच देता येतील; पण ओकिनावाच्या या वैशिष्ट्यामागचं अजून एक महत्त्वाचं कारण मानलं जातं ते म्हणजे- त्यांच्या संस्कृतीत असलेली एक जीवनविषयक संकल्पना- ‘इकीगाई’ (ikigai)!

जपानी भाषेत ‘इकी’ (Iki) म्हणजे जीवन, आयुष्य आणि ‘गाई’ (gai) म्हणजे मूल्य, किंमत. ‘इकीगाई’ म्हणजे आपल्या आयुष्याचं मूल्य! आपण कोणत्या गोष्टींसाठी जगतो, आपल्या जगण्याचं कारण, आयुष्याचा उद्देश आणि आपल्या रोजच्या जगण्यामागची प्रेरणा म्हणजेच ‘इकीगाई’! या विचारसरणीनुसार, प्रत्येक माणसाची स्वत:ची एक ‘इकीगाई’ असते- ज्याद्वारे तो सुख, समाधान आणि आनंद मिळवून परिपूर्ण आयुष्य जगू शकतो. थोडक्यात, ‘इकीगाई’ ही आपल्याला आनंदी आयुष्याकडे घेऊन जाणारी एक वाट आहे. पण मग ही ‘इकीगाई’ शोधायची व ओळखायची कशी?

आयुष्याचा अर्थ काय? जगायचं कशासाठी? जन्मापासून ते मृत्यू येईपर्यंत आपल्या आयुष्यात आपण नेमकं काय करणं अपेक्षित आहे? असे प्रश्न आपल्याला केव्हा ना केव्हा पडतातच. आयुष्याचा अर्थ समजावून घेण्याचा आणि सुख म्हणजे काय हे समजावून घेण्याचा आपला प्रयत्न नेहमीच चालू असतो. ‘इकीगाई’ आपल्याला या कामी मदत करू शकते.

इकीगाई’मध्ये चार गोष्टींचा अंतर्भाव होतो:

एक- तुम्हाला काय आवडतं? यात आपल्याला ज्या गोष्टींमध्ये रस आहे त्या गोष्टी येतात.

दोन- तुम्ही कोणतं काम चांगल्या प्रकारे करू शकता? तुमचं कौशल्य कशात आहे? आवड व कौशल्य हे खूप महत्त्वाचे आणि वेगळे मुद्दे आहेत. आपल्याला एखाद्या गोष्टीची नुसतीच आवड असू शकते; पण कौशल्य असेलच असं नाही. गाण्याची आवड आहे असं म्हणणं आणि प्रत्यक्षात गाणं गाता येणं, हे या फरकाचं एक सोपं उदाहरण.

तीन- तुम्ही काय काम करून पसे मिळवू शकता? तुमच्या कोणत्या कौशल्यावर तुम्ही तुमचा उदरनिर्वाह करू शकता? आपण जो नोकरी/ व्यवसाय करत असतो आणि ज्याद्वारे आपण पसे कमावतो किंवा कमावू शकतो, त्या गोष्टी यात येतात.

चार- जगाला कशाची आवश्यकता आहे? जगात/ समाजात कोणत्या गोष्टीची कमतरता आहे- जी तुम्ही भरून काढू शकता?

या चारही गोष्टींमध्ये ज्याचा समावेश होतो असं काम म्हणजेच आपला इकीगाई ! आपल्याला ज्या गोष्टीची आवड आहे, त्यात लागणारं कौशल्य आहे, ज्यातून आपण पसे मिळवू शकतो आणि ज्याची समाजालाही गरज आहे- असं काम आपण केलं तर आपल्याला इकीगाईमध्ये अपेक्षित असणारं सुख, समाधान आणि आनंद आयुष्यभरासाठी मिळू शकतं.

पण हे कसं असतं? आपण काळजीपूर्वक पाहिलं तर इकीगाईमध्ये बऱ्याच गोष्टींचा समतोल साधण्याचा प्रयत्न केल्याचं दिसून येईल. जसं की- स्वत:च्या आनंदासाठी काही करणं आणि त्याचा फायदा दुसऱ्यांना, समाजालाही होऊ शकेल हे बघणं. नुसती अमुक गोष्टीची आवड आहे असा भावनिक विचार न करता व्यावहारिकदृष्टय़ा त्यावर आपण जगू शकू का, हा पण विचार करणं. हा समतोल नसेल तर जे काम आपण करतो त्यातून मिळणारा आनंद हा शाश्वत (sustainable) नसेल. उदाहरणार्थ- तुम्हाला तुमच्या व्यवसायातून पसे मिळत असतील, पण त्या कामाबद्दल प्रेम वाटत नसेल तर काही काळानंतर त्या कामात तुम्हाला भावनिक रितेपणा जाणवू लागेल आणि त्याचा परिणाम तुमच्या कामावर दिसून येईल.

इकीगाई हा एक नकाशा आहे.. खजिन्याचा नकाशा म्हणू या हवं तर! हा खजिना आहे- आत्मशोधाचा. या नकाशामुळे आपण कुठे आहोत हे तर समजतंच; त्याचबरोबर आपल्याला कुठे जायचंय आणि तिथपर्यंत कसं पोहोचावं लागेल हेदेखील त्यातून कळून येतं. ‘Follow your dreams’ हा आजच्या युगाचा मंत्र आपण नेहमी ऐकतो. पण आवड, छंद किंवा स्वप्न ही फक्त सुरुवात असते. ते स्वप्न पूर्ण करण्यासाठी आपल्याला कोणते गुण, कोणते कौशल्य लागेल, कोणते अनुभव घ्यावे लागतील, त्याचा स्वत:साठी आणि समाजासाठी कसा उपयोग होऊ शकतो- असे प्रश्न इकिगाईमुळे आपल्याला पडतात. ज्यांच्या उत्तरातून आपल्याला पुढची दिशा कळते. नुसता विचार न करता कृती करणं याला इकीगाईमध्ये महत्त्व आहे. त्यामुळेच व्यवहाराचा समतोल साधला जातो.

आजच्या स्पर्धेच्या  युगात आपण दिवस-रात्र यशाच्या आणि सुखाच्या मागे पळतो आहोत. पण ‘आपलं’ यश आणि ‘आपलं सुख' नेमकं कशात आहे- आपल्या आवडीच्या कामातून जीवनाला अर्थ देण्यात की दुसऱ्यांनी ठरवलेल्या यशाच्या आणि सुखाच्या व्याख्येत स्वत:ला बसवण्याचा केविलवाणा प्रयत्न करण्यात? म्हणूनच योग्य दिशा दाखवणारा आणि स्वत:ला स्वत:पर्यंत घेऊन जाणारा हा जपानी नकाशा एकदा वापरून पाहायला काय हरकत आहे!

सौ.मनिषा राजन कडव